Ηροδότου παραλειπόμενα

Η κατάρρευση του λαμπρού ελληνόφωνου Μυκηναϊκού πολιτισμού επήλθε μεταξύ 1250 και 1100 πΧ., όπως απεδείχθη απο πρωτοπόρο μελέτη Ισραηλινών επιστημόνων βάσει αναλύσεως κόκκων απολιθωμένης γύρης φυτών και δεδομένων ραδιενεργού άνθρακος ("Καθημερινή" 23/10/2013). Αναμφισβήτητη πλέον αιτία, κλιματικές αλλαγές, με αποτέλεσμα μακροχρονίου αλληλουχίας εντόνου καύσωνος, ανομβρίας, ξηρασίας, σιτοδείας, λιμού και πυρπολήσεων στη λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου και των ομόρων περιοχών, εκτός Αιγύπτου, χάρις στον τροφοδότη Νείλο. Κλιματική αλλαγή είχε εισηγηθεί και ο Ρ. Κάρπεντερ, χωρίς όμως απτά επιχειρήματα. Η θεομηνία έπληξε ομάδα λαών της βόρειας παρυφής της λεκάνης, μεταξύ των οποίων και οι Τυρσηνοί (Τυρρηνοί), τους οποίους αναφέρει ο Ηρόδοτος ("Καθημερινή" 21/11/2013). Πέραν των Τυρσηνών, αιγυπτιακές πηγές αναφέρουν: Λυκίους, Σικελούς, Σαρδηνούς, Φιλισταίους, ίσως Αχαιούς(;) και άλλους. Όλοι αυτοί εγκατέλειψαν τις εστίες τους καταφεύγοντες στα πλοία τους "συν γυναιξί και τέκνοις", λυμαινόμενοι με δηώσεις και καταστροφές τα παράλια και την ενδοχώρα της ανατολικής μεσογειακής λεκάνης, πλην Αιγύπτου, όπου απεκρούσθησαν επιτυχώς επί Ραμσή Γ' (1174πΧ) και του προκατόχου του. Στον πειρατικό στόλο αυτών των λαών, τους οποίους οι Αιγύπτιοι ονόμασαν "Λαούς της Θαλάσσης", οφείλεται η διαρραγή του πλέγματος των ζωτικών για τους μυκηναίους θαλασσείων εμπορικών οδών, που συνέτεινε στην παρακμή τους.

Παραλλήλως σημειώθηκαν και στον ελληνικό χώρο μετακινήσεις ελληνικών φυλών με καταστροφικά ενίοτε αποτελέσματα, π.χ. καταστροφή Θηβών, Ορχομενού, του εκπληκτικής συλλήψεως και εκτελέσεως πολυσχιδούς έργου της αξιοποιήσεως της Κωπαϊδικής λεκάνης, το οποίον λεπτομερέστατα ανέδειξε η αμετάφραστη(!) εξονυχιστική μελέτη του καθηγητού Δρ. Jost Knauss.

Όλα τα ανωτέρω συνήργησαν στην κατάρρευση του Μυκηναϊκού κόσμου και την έναρξη των σχεδών τεσσάρων (12ος-8ος) "Σκοτεινών Αιώνων" χαρακτηριζομένων απο την απουσία γραφής και τη μείωση του πληθυσμού. Η απουσία γραφής ανεπληρώθη απο "βάρδους", που διέσωσαν απο γενεάς εις γενεάν κυριώτερα συμβάντα της εποχής υπο μορφήν θρύλων, τραγουδιστά (Ιλιάδα, Οδύσσεις, κλπ)

Πιθανόν το εδάφιον της Ιλιάδος (Ζ168): "σήματα λυγρά γράψας εν πίνακι πτυκτώ" (χαράξας σήματα ολέθρια σε πτυσσόμενο πινάκιο) στελνόμενα απο τον Προίτο με τον Βελλεροφόντη στον βασιλέα της Λυκίας, ίσως να αποτελεί ανάμνηση μακρυνή μιάς γραφής (Γραμμική Β'), που ελάχιστοι πλέον γνώριζαν, αποστολεύς και παραλήπτης και όχι ο κομιστής, θύμα του μηνύματος.

Ηροδότου δικαίωση

Στο φύλλο της «Kαθημερινής» 23/10/2013 παρουσιάζεται εξαίρετη μελέτη Iσραηλινών επιστημόνων: «Ξηρασία αφάνισε πολιτισμούς», στην οποία με την ανάλυση κόκκων απολιθωμένης γύρης, διατηρούμενης επί χιλιετίες, διαπιστώνεται ότι μεγάλη ξηρασία ενέσκηψε μεταξύ 1250 - 1100 π.X. και υπήρξε η πραγματική αιτία της κατάρρευσης πολιτισμών (Mυκηναϊκού, Xετταίων, χωρών της Aνατολικής Mεσογείου). H διαπίστωση αυτή εδραιώνει ακόμη μια φορά την (συχνά στο παρελθόν, αμφισβητούμενη) αξιοπιστία του Hροδότου.

Aναφέρει λοιπόν ο Hρόδοτος (A΄ 94), ότι βασιλεύοντος στη Λυδία του θρυλικού Aτυος, ενέσκηψε στη χώρα, λόγω ξηρασίας ασφαλώς, σιτοδεία τέτοιας εκτάσεως, ώστε μόνο το ήμισυ του πληθυσμού της θα μπορούσε να επιζήσει. Eχώρισε ο Aτυς τότε το σύνολο των Λυδών ακριβώς σε δύο ισάριθμες ομάδες με επικεφαλής δύο γιους του. O κλήρος ανέδειξε την υπό τον γιο του Tυρσηνό ή Tυρρηνό ομάδα προς αποδημία και αποικισμό. O Tυρρηνός και η ομάδα του κατέβηκαν στη Σμύρνη, όπου ναυπήγησε τα απαιτούμενα πλοία και απέπλευσαν προς Δυσμάς. Στην αρχή του περιπετειώδους ταξιδιού τους, αγκυροβόλησαν για κάποιο χρόνο στη Λήμνο, όπου άφησαν μνημείο τους σε στήλη ανάγλυφη δορυφορούντος οπλίτη με τυρρηνικό επίγραμμα (αντίγραφο στο τοπικό μουσείο). Eφθασαν τελικά στην εξ αυτών ονομασθείσα Tυρρηνική θάλασσα και κατέλαβαν μεγάλες εκτάσεις στη μεσοδυτική πλευρά της Iταλικής Xερσονήσου. Eκεί δημιούργησαν λαμπρό πολιτισμό με το επικρατήσαν όνομα Eτρούσκοι ή Tούσκοι, απ’ όπου η Tοσκάνη, και συνέβαλαν σημαντικά στην αρχική ανάπτυξη του πολιτισμού των Pωμαίων, οι οποίοι σε μερικούς αιώνες αφομοίωσαν ολοσχερώς τους Eτρούσκους. Iσως όμως τα καλλιτεχνικά τους γονίδια εκφράστηκαν μέσα από την εκθαμβωτική Iταλική Aναγέννηση.

26η Αυγούστου 1071

Γέφυρα μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, οι αντικρυστές χερσόνησοι Αίμου και Ανατολίας, οι δύο πτέρυγες του δικέφαλου βυζαντινού αετού κατά τον Μεσαίωνα, γνώρισαν από τα πανάρχαια χρόνια τα σημαντικότερα παλιρροϊκά ρεύματα της ιστορίας και του πολιτισμού. Την εξόρμηση των Αργοναυτών και το πάρσιμο της Τροίας πήγαν ν' αντιστρέψουν οι Πέρσες του Ξέρξη, ώσπου αντίκρυσαν την νέμεσιν της Σαλαμίνας και του Μαραθώνα. Παίρνοντας τη σκυτάλη της ιστορίας ο Μεγαλέξανδρος θα φέρει στην Ανατολή τον πρώτο ευρωπαϊκό πολιτισμό, τον ελληνικό, φτάνοντας ως την Ινδία. Αυτού του πολιτισμού τα όρια θα παγιώσουν οι ρωμαϊκές λεγεώνες στα βουνά της Αρμενίας, τα οποία θα γίνουν αργότερα τα ανατολικά σύνορα της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, της θρυλικής χιλιόχρονης Ρωμανίας.

Εκεί ο χριστιανικός κόσμος θα αντιμετωπίσει για αιώνες την Ασία και το Ισλάμ, κύματα μανιασμένων επιδρομέων που φτάνουν απανωτά ως τα παράλια της Βασιλεύουσας, για ν' αποκρουστούν και στη συνέχεια ν' απωθηθούν στα φυσικά τους λημέρια. Και παραμένει η Μικρασία ελληνική και χριστιανική, πατρίδα ονομαστών ιεραρχών, στρατηγών και αυτοκρατόρων (πολλοί από αυτούς, Αρμένιοι) πηγή ζωής για το Βυζάντιο, μετά το χάος που έφερε η σλαβική πλημμυρίδα στη χερσόνησο του Αίμου, εκτοπίζοντας τον ελληνόφωνο και λατινόφωνο πληθυσμό από σημαντικό τμήμα της.

Και φτάνουμε στη μοιραία 26η Αυγούστου του 1071. Στην τραγική ήττα του Ρωμανού Δ' Διογένη, από τον Σελτζούκο Αλπ-Αρσλάν στο Μαντζικέρτ της Αρμενίας, ήττα, η σημασία της οποίας δεν έχει, όπως θα έπρεπε, διαποτίσει τη συνείδηση της Ευρώπης, αλλά και τη δική μας. Σε μια εποχή που το δυτικό σκέλος της λαβίδας του Ισλάμ αρχίζει να υποχωρεί στην Ιβηρική χερσόνησο, το ανατολικό σκέλος της συντρίβει στο Μαντζικέρτ την πόρπη της αλυσίδας των βουνών που έζωναν προστατευτικά τη Βυζαντινή Μικρασία, προπύργιο της χριστιανικής Ευρώπης.

Και αρχίζει μέσα από το μοιραίο ρήγμα το μεγάλο ρεσάλτο της τουρανικής-τυρανικής Ασίας, που θα μετακυλήσει - σταδιακά τα σύνορα της ως την καρδιά της Ευρώπης, τη Βιέννη, που μόλις γλίτωσε οριστικά το 1683. Ρεσάλτο που κόστισε τον εθνικό μας ακρωτηριασμό με τον αφανισμό και τη βίαιη μεταλλαγή του χριστιανικού ελληνικού πληθυσμού της Μικρασίας σε τουρκοισλαμικό, καθώς και μερικούς χαμένους αιώνες λήθαργου για τα Βαλκάνια, την ώρα ακριβώς που ξύπναγε η Δύση από τον Μεσαίωνα. Χώρια κάτι επικίνδυνα κατάλοιπα εθνικών καρκινωμάτων, που και σήμερα μας απειλούν.

Γι' αυτό η 26η Αυγούστου, χαραγμένη από το αδυσώπητο χέρι της ιστορίας, πρέπει να είναι ημέρα περισυλλογής για τον Ελληνισμό και όλη την Ευρώπη.

(πρώτη δημοσίευση: 19/08/1992)

Αναστήλωση εικόνων-αποκαθήλωση κράτους

Το εξαίρετο άρθρο του κου Καρκαγιάννη, "Η αναστήλωση των εικόνων και η ιστορική υποκρισία" ("Καθημερινή" 22/03/2009), φωτίζοντας και την συχνά παραλειπόμενη, σκιερή πλευρά της ιστορίας, δίνει την ολοκληρωμένη εικόνα της κρισιμότερης ίσως εποχής του Βυζαντίου, όπου η διαπάλη μεταξύ των δυνάμεων της μεταρρύθμισης και του καλογερικού σκοταδισμού κατέληξε στην επικράτηση των τελευταίων. Η αναστήλωση των εικόνων, λαμπρά εορταζόμενη, εξουδετερώνει με εκτυφλωτικό εορταστικό φως τις καταστρεπτικές διεργασίες, οι οποίες έκτοτε, με επιτεινόμενη ένταση, υπέσκαψαν τη ζωτικότητα της κοινωνίας και οδήγησαν στον μαρασμό και τελικά στον όλεθρο. Γεγονότα όπως η άρση της πολιορκίας της Βασιλεύουσας από "θεομηνία" που κατέστρεψε τον εχθρικό στόλο, αποδόθηκαν στη θεία παρέμβαση και εορτάστηκαν πάλι δεόντως με τον Ακάθιστο Ύμνο. Κραταιώνονταν έτσι το καλλιεργούμενο αίσθημα της απόλυτης εξάρτησης από τη θεϊκή βούληση, περιορίζοντας αντιστοίχως την ανάγκη ανθρώπινης αντίδρασης στον κίνδυνο, σε παρακλητικές δεήσεις και λιτανείες. Η αρχαία σοφία με το "συν Αθηνά και χείρα κίνει" είχε συντριβεί υπό το βάρος της τυφλής πίστης. Προς την ίδια κατεύθυνση συνήργησε και το προσεγγίζον τέλος της πρώτης χιλιετίας, προξενώντας δέος στους δεισιδαίμονες για επικείμενη Ημέρα της Κρίσεως.

Το αποτέλεσμα υπήρξε μοιραίο. Ενώ στην ανατολή, στα αρμενικά σύνορα της αυτοκρατορίας τουρκικά φύλα με τον επιθετικό φανατισμό των νεοφωτίστων στο Ισλάμ ορέγονταν τα λιβάδια και τα πλούτη του Βυζαντίου, οι Βυζαντινοί κατέφευγαν αθρόως στα μοναστήρια, απογυμνώνοντας το στράτευμα από μάχιμους, τους οποίους αντικαθιστούσε αυξανόμενος αριθμός αφερέγγυων ξένων μισθοφόρων. Αν και δεν έλειψαν εξαιρέσεις φωτισμένων και δραστήριων ηγετών που προσπάθησαν να ανακόψουν την πορεία προς την καταστροφή, η φορά του ρεύματος του εσωστρεφούς αναχωρητισμού υπήρξε ασυγκράτητη. Ο Κ.Παπαρρηγόπουλος αναφέρει ότι ο κόσμος είχε καταληφθεί από "μοναστηριακή μέθη". Επιβλητικά μοναστήρια (βλέπε Αγιον Ορος), αλλά και μικρότερα, αφιερώματα μεγιστάνων, κτίζονταν σε όλη την επικράτεια για να στεγάσουν το μέγα πλήθος (το ένα τρίτο ήταν εξαρχής αμέτοχο στρατιωτικής υπηρεσίας , αλλά και από τους υπολοίπους πλείστοι την απέφευγαν ποικιλοτρόπως). Επί πλέον ο εξοπλισμός του στρατεύματος είχε οικτρά παραμεληθεί, όπως ζωντανά περιγράφει χρονικογράφος της εποχής (Σκυλίτσης).

Η σύμπτωση των ανωτέρω αρνητικών δεδομένων, στρατός όπου πλειοψηφούσαν ξένοι μισθοφόροι, συμπεριλαμβανομένων και Τούρκων (!), πλημμελώς εξοπλισμένος, αυτομολία των Τούρκων προς τους ομοφύλους των και προδοτική εγκατάλειψη του πεδίου της μάχης από βυζαντινό στρατηγό αντίπαλης φατρίας, συνθέτει το σκηνικό της τραγικής μάχης του Μαντζικέρτ (1071), όπου αιχμαλωτίζεται τραυματισμένος ο ηρωικώς πολεμήσας αυτοκράτωρ Ρωμανός Διογένης και άνοιξαν οι πύλες της Μικράς Ασίας στον τουρκικό εποικισμό και στην έκτοτε κακή μας μοίρα. Και μας έμεινε η καλογερική παρηγοριά πως "ήτανε θέλημα θεού η Πόλη να τουρκέψει”.

Η εκτροπή της 4ης Σταυροφορίας - Έκτροπα Βυζαντινών Αυτοκρατόρων

Στις παρυφές του χάους όπου βρισκόμαστε αυτή την εποχή, όταν η "συνείδηση" δραπετεύει πίσω από αποκριάτικες μάσκες και εξαφανίζεται, αφήνοντας τον όλεθρο, θύτες και θύματα μπερδεύονται στον στρόβιλο στρεβλών ιδεολογημάτων και της πιο στυγνής ιδιοτέλειας, με τον ένοχο της αναταραχής τοποθετημένο μονίμως στο αντίπαλο στρατόπεδο, η μνήμη ταξιδεύει ανάμεσα στις, -δυστυχώς όχι λίγες,— ανάλογες στιγμές της μακραίωνης ιστορίας μας. Μια από τις πιό χαρακτηριστικές, η εποχή της 4ης Σταυροφορίας.

Τη γνώση μας συνταράζει η απίστευτη άλωση της θεοφύλακτης Πόλης , το ακατονόμαστο κούρσεμα από τους βαρβάρους Σταυροφόρους, Φράγκους και δόλιους Ενετούς, της βασιλίδας των πόλεων, πρωτεύουσας της (άλλοτε) κραταιάς Ρωμανίας, της "Αγιωτάτης Αυτοκρατορίας των Χριστιανών Ελλήνων" (κατά τον Αλέξιο Κομνηνό). Φόνοι, εμπρησμοί και μία κολοσσιαία λεηλασία και καταστροφή μοναδικών καλλιτεχνικών και πνευματικών (βιβλιοθήκες, συγγράμματα) θησαυρών που είχαν συσσωρευτεί επί αιώνες στην ως τότε άπαρτη Πόλη. Μετά το έγκλημα αυτό κατά του πολιτισμού, ακολούθησε (1204-) η μοιρασιά ανάμεσα στους Φράγκους ηγεμόνες και τους Ενετούς, υπολειμμάτων της διαλυθείσας αυτοκρατορίας, με τέσσερεις διάσπαρτες περιοχές στην Ηπειρο, Πελοπόννησο, Νίκαια και Τραπεζούντα στη Μικρασία, υπό έλληνες ηγεμόνες. Αυτά ως προς την ενοχή Φράγκων και Ενετών.

Πώς βρέθηκαν όμως Φράγκοι και Ενετοί στην Κωνσταντινούπολη; Η Βυζαντινή -κατ' όνομα μόνο- Αυτοκρατορία, βρισκόταν ήδη σε προχωρημένο στάδιο αποσύνθεσης. Στη Βαλκανική χερσόνησο, Βούλγαροι, Βλάχοι και εγχώριοι ηγεμονίσκοι ανταγωνίζονταν μιαν αδύναμη κεντρική εξουσία. Στην ανατολή, στο άλλοτε βυζαντινό προπύργιο, οι Τούρκοι είχαν εγκατασταθεί στο μεγαλύτερο μέρος του υψιπέδου της Μικράς Ασίας και πίεζαν προς τα παράλια. Επί του θρόνου, της Βασιλεύουσας, η ανεκδιήγητη δυναστεία των Αγγέλων(!) επιδιδόταν σε αγώνα οικογενειακής αλληλοεξόντωσης, φυλακίζοντας, τυφλώνοντας, στραγγαλίζοντας τα μέλη της. Γιος του αυτοκράτορα Ισαακίου Αγγέλου, ο οποίος καθαιρέθηκε και τυφλώθηκε από τον αδελφό του Αλέξιο III που πήρε το θρόνο, Αλέξιος και αυτός, κατέφυγε στη Δύση, όπου ετοιμαζόταν η 4η σταυροφορία, με στόχο πάντα τους Αγίους Τόπους και πρώτο σταθμό απόβαση στην Αίγυπτο. Η εκτροπή προς την Κωνσταντινούπολη, πράξη εσχάτης προδοσίας, οφείλεται στις ακάματες προσπάθειες του νεαρού Αλεξίου με την υποστήριξη του αυτοκράτορα της Γερμανίας, Φιλίππου της Σουηβίας (συζύγου της αδελφής του Ειρήνης), να πείσει τους σταυροφόρους και τους Ενετούς που θα τους μετέφεραν να κατευθυνθούν στην Κωνσταντινούπολη και να αποκαταστήσουν τον πατέρα του Ισαάκιο και τον ίδιο στον αυτοκρατορικό θρόνο. Ως ανταμοιβή έδωσε "εγγράφως" υπόσχεση για την υπαγωγή της ελληνικής εκκλησίας στην Αγία Έδρα και την καταβολή μεγάλου χρηματικού ποσού. Κατόπιν αυτού και παρά την αρχική σφοδρή αντίθεση του πάπα Ιννοκέντιου III στην εμπλοκή των σταυροφόρων με έτερο χριστιανικό κράτος, ο υπέργηρος αλλά ακαταπόνητος και πανούργος ενετός Δόγης Δάνδολος, διαβλέπων δυνατότητες περαιτέρω εκμετάλλευσης της ανόσιας πρόσκλησης του Αλέξιου για επέμβαση στα εσωτερικά ζητήματα του Βυζαντίου, έπεισε τους πάντες για την αναγκαιότητα της εκτροπής.

Η αδυναμία εξεύρεσης του υπεσχημένου χρηματικού ποσού, η αγανάκτηση του πληθυσμού για τα τεκταινόμενα, τα οποία θεωρούσε προδοτικά, οδήγησε σε δραματικά γοργές εναλλαγές των νεμομένων τον αυτοκρατορικό θρόνο˙ η απόδραση ενός εξ αυτών με τον κρατικό θησαυρό, συμπλοκές εγχωρίων δυνάμεων με σταυροφόρους και η ρευστότητα της κατάστασης παρέσχε τελικά το πρόσχημα για την οριστική κατάληψη της Πόλης με τα προεκτεθέντα οικτρά αποτελέσματα.

Δεύτερο μετά το Μαντζικέρτ (1071) που άνοιξε τις πύλες της βυζαντινής Μικράς Ασίας στην τουρκική εγκατάσταση, συντριπτικό πλήγμα κατά του μεσαιωνικού ελληνισμού, ο οποίος παρά την ανάκτηση της Πόλης από τους Λατίνους το 1261, όδευε αναπότρεπτα προς το μοιραίο 1453.

Οσέτιοι-Αλανοί

Η υπερποντίως εξυφανθείσα προκλητικά τυχοδιωκτική επίθεση του αμερικανοτραφούς γεωργιανού ηγέτη κατά της Ν.Οσετίας -(απωτέρου, ενδεχομένως, υπερατλαντικού στόχου η υπέρβαση της οικονομικής κρίσης μέσω ψυχροπολεμικών εξοπλιστικών δαπανών)- έφερε στο προσκήνιο τον ιρανόφωνο λαό των Οσετίων, τον μόνο ινδοευρωπαϊκό στη γλωσσική Βαβέλ του Καυκάσου. Εγκατεστημένοι σε δύο θυλάκους, ιππαστί επί της κορυφογραμμής του Καυκάσου, μόλις υπερβαίνουν σήμερα το μισό εκατομμύριο. Όχι σημαντικοί σε αριθμό, αλλά με εντυπωσιακά τρικυμιώδη στην ιστορία διαδρομή, που τους έφερε από τα υψίπεδα της κεντρικής Ασίας, διαμέσου Ευρώπης, ως τη Βόρειο Αφρική. Γνωστοί στους αρχαίους γεωγράφους ως Ασιοι και Ασαίοι, "υπόξανθοι" κατά ρωμαϊκή πηγή, συγγενείς με τους Σαρμάτες, ήταν και αυτοί εξαίρετοι ιππείς και τοξότες. Οι προς Δυσμάς μετακινήσεις τους, ήταν επακόλουθο πιέσεων διαδοχικών κυμάτων τουρκο-μογγολικών φύλων, τα οποία ο υπερπληθυσμός και η προϊούσα ξηρασία -(σενάρια του εγγύς μέλλοντος μας;)- στην αρχική τους κοιτίδα, Β.Δ. της καθαυτό Κίνας, (λεκάνη ερήμου Γκόμπι), εξανάγκαζαν σε μαζική μετανάστευση.

Οι πιέσεις αυτές τους έφεραν σε πρώτη φάση βορείως του Καυκάσου, μεταξύ Κασπίας και Ευξείνου Πόντου. Έκτοτε είναι γνωστοί με το μεσαιωνικό όνομα τους ως Αλανοί.

Μεταγενέστερο κύμα των ίδιας προέλευσης Ούννων, επέφερε τη διάσπαση τους σε δύο ομάδες˙ η μία παρέμεινε επί τόπου, ενώ η άλλη ακολούθησε τους Ούννους ως την καρδιά της Ευρώπης και στη συνέχεια, εν μέσω διαδοχικών συμμαχιών και συγκρούσεων με τους τευτονικούς λαούς της Δύσης, οι διασωθέντες ενώνονται στην Ιβηρική χερσόνησο με τους Βανδάλους και μαζί με αυτούς (80 χιλιάδες) διαπεραιώνονται στη Βόρειο Αφρική, όπου δημιουργείται το βασίλειο Αλανών και Βανδάλων, το οποίο έμελλε να καταλυθεί αργότερα από τον εξαίρετο βυζαντινό στρατηγό Βελισάριο.

Το τμήμα που παρέμεινε βορείως του Καυκάσου,-οι πρόγονοι των σημερινών Οσετίων,- διατήρησε στενές και επωφελείς σχέσεις με το Βυζάντιο, συμμαζεύοντας στα χρόνια της ακμής του τα πολυώνυμα απόνερα του τρίτου και τελευταίου κύματος της ευρασιατικής στέπας˙ πολεμώντας συχνά στα χρόνια της παρακμής ως μισθοφόροι των Βυζαντινών.

Είναι αξιοσημείωτο ότι το όνομα των Αλανών επιζεί ως ευρύτατα διαδεδομένο κύριο όνομα, ALAIN στους γαλλόφωνους και ALAN στους Αγγλοσάξονες. Πάντως, τόσο οι Οσέτιοι όσο και οι Αμπχάζιοι (Αβασγοί) δεν συγγενεύουν, με τους Γεωργιανούς.

Μυκηναϊκό τεχνικό θαύμα

Με την ευκαιρία των θερινών διακοπών εκατοντάδες χιλιάδες διέσχισαν ολοταχώς και αμέριμνα τον κάμπο της Κωπαΐδας. Ελάχιστοι ίσως σταμάτησαν για να επισκεφθούν το Κάστρο του Γλα, όπου ο ακαδημαϊκός κ. Σπύρος Ιακωβίδης διεξάγει αποκαλυπτικές ανασκαφές. Και πόσοι, άραγε, έχουν κάποια αμυδρή ιδέα πως το κάπως μονότονο αυτό τοπίο κρύβει ένα θαύμα τεχνικής, που οι Μινύες της Μυκηναϊκής Ελλάδας πραγματοποίησαν πριν από τρεισήμισι χιλιετίες και χίλια σχεδόν χρόνια πριν από το Ευπαλίνειο υδραγωγείο της Σάμου.

Εκεί, κοντά στον Ορχομενό, στη συμβολή του Μέλανος ποταμού και του Βοιωτικού Κηφισού, οι Μινύες ξεκίνησαν μεγάλο ανάχωμα, το οποίο βαίνοντας παράλληλα με τα βραχώδη πρανή της βόρειας όχθης της Κωπαϊδας, περιόριζε τα νερά των δύο ποταμών σε μία ευρεία πλωτή αύλακα που κατέληγε στις καταβόθρες, στην ανατολική εσχατιά της λίμνης, έξι χιλιόμετρα από την παραλία του Ευβοϊκού, απόσταση που δεν απέκλειε τη δια ξηράς διαπεραίωση των πλοίων από την αύλακα στη θάλασσα. Η αύλαξ αυτή, μήκους άνω των 35 χιλιομέτρων και η παράλληλη λεωφόρος που «επέστεφε» το μέγα ανάχωμα χάριζαν στο μεσόγειο Ορχομενό τα στρατηγικά πλεονεκτήματα που τον καθιστούσαν τη ναυτική εκείνη δύναμη, η οποία έστειλε στον Τρωικό πόλεμο τις τριάντα «γλαφυρές» νήες. Η παρεπόμενη ναυπηγική δραστηριότητα, που περιελάμβανε βέβαια την κατασκευή κουπιών -«κώπας»- έδωσε το όνομα σε πόλισμα καθώς και στην περιοχή της λίμνης. Η χάρις στην αύλακα αποστράγγιση μεγάλου μέρους της λίμνης, ολοκληρούμενη με τη μέθοδο των περιμαντρωμένων «πόλντερ», που εφάρμοσαν και οι Ολλανδοί πάνω από τρεις χιλιάδες χρόνια αργότερα, προνοούσε και για την ύπαρξη στο βαθύτερο τμήμα της αναγκαίας εκτάσεως για την υποδοχή των υδάτων από ενδεχόμενες υπερχειλίσεις των ποταμών, από τις οποίες η περιμάντρωση προστάτευε τα καλλιεργούμενα «πόλντερ». Ο προκύπτων γεωργικός πλούτος έδινε στον Ορχομενό ανάλογη οικονομική δύναμη, παράλληλα με τη στρατηγική.

Όλα αυτά τα θαυμαστά (σχετική μνεία από τον αρχαιολόγο κ. Μαριολάκο στην «Κ» 8/7/95), αξιολογότερα ίσως από τα πασίγνωστα υδραυλικά έργα των Ασσυροβαβυλωνίων, προσφέρονται σε τρίτομη πραγματεία, υπόδειγμα τευτονικής εμβρίθειας και μεθοδικότητας, από διακλαδική ομάδα επιστημόνων του Τεχνικού Πανεπιστημίου του Μονάχου, υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Δρ J. Knauss.

Θα ήταν ευχής έργον, κάποιος εμπνευσμένος χορηγός να αναλάμβανε τα έξοδα μετάφρασης και έκδοσης του μνημειώδους αυτού έργου που, αποκαλύπτοντας τις απροσδόκητα προηγμένες τεχνικές επιδόσεις των Μυκηναίων Ελλήνων, συμπληρώνει στον τεχνικό τομέα το έργο της αποκρυπτογράφησης από τον Ventris της μυκηναϊκής γραφής (Γραμμικής Β), που διεύρυνε τα όρια της «φθεγγόμενης» ιστορίας μας ως τα μέσα της δεύτερης χιλιετίας π.Χ.