Ηροδότου παραλειπόμενα

Η κατάρρευση του λαμπρού ελληνόφωνου Μυκηναϊκού πολιτισμού επήλθε μεταξύ 1250 και 1100 πΧ., όπως απεδείχθη απο πρωτοπόρο μελέτη Ισραηλινών επιστημόνων βάσει αναλύσεως κόκκων απολιθωμένης γύρης φυτών και δεδομένων ραδιενεργού άνθρακος ("Καθημερινή" 23/10/2013). Αναμφισβήτητη πλέον αιτία, κλιματικές αλλαγές, με αποτέλεσμα μακροχρονίου αλληλουχίας εντόνου καύσωνος, ανομβρίας, ξηρασίας, σιτοδείας, λιμού και πυρπολήσεων στη λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου και των ομόρων περιοχών, εκτός Αιγύπτου, χάρις στον τροφοδότη Νείλο. Κλιματική αλλαγή είχε εισηγηθεί και ο Ρ. Κάρπεντερ, χωρίς όμως απτά επιχειρήματα. Η θεομηνία έπληξε ομάδα λαών της βόρειας παρυφής της λεκάνης, μεταξύ των οποίων και οι Τυρσηνοί (Τυρρηνοί), τους οποίους αναφέρει ο Ηρόδοτος ("Καθημερινή" 21/11/2013). Πέραν των Τυρσηνών, αιγυπτιακές πηγές αναφέρουν: Λυκίους, Σικελούς, Σαρδηνούς, Φιλισταίους, ίσως Αχαιούς(;) και άλλους. Όλοι αυτοί εγκατέλειψαν τις εστίες τους καταφεύγοντες στα πλοία τους "συν γυναιξί και τέκνοις", λυμαινόμενοι με δηώσεις και καταστροφές τα παράλια και την ενδοχώρα της ανατολικής μεσογειακής λεκάνης, πλην Αιγύπτου, όπου απεκρούσθησαν επιτυχώς επί Ραμσή Γ' (1174πΧ) και του προκατόχου του. Στον πειρατικό στόλο αυτών των λαών, τους οποίους οι Αιγύπτιοι ονόμασαν "Λαούς της Θαλάσσης", οφείλεται η διαρραγή του πλέγματος των ζωτικών για τους μυκηναίους θαλασσείων εμπορικών οδών, που συνέτεινε στην παρακμή τους.

Παραλλήλως σημειώθηκαν και στον ελληνικό χώρο μετακινήσεις ελληνικών φυλών με καταστροφικά ενίοτε αποτελέσματα, π.χ. καταστροφή Θηβών, Ορχομενού, του εκπληκτικής συλλήψεως και εκτελέσεως πολυσχιδούς έργου της αξιοποιήσεως της Κωπαϊδικής λεκάνης, το οποίον λεπτομερέστατα ανέδειξε η αμετάφραστη(!) εξονυχιστική μελέτη του καθηγητού Δρ. Jost Knauss.

Όλα τα ανωτέρω συνήργησαν στην κατάρρευση του Μυκηναϊκού κόσμου και την έναρξη των σχεδών τεσσάρων (12ος-8ος) "Σκοτεινών Αιώνων" χαρακτηριζομένων απο την απουσία γραφής και τη μείωση του πληθυσμού. Η απουσία γραφής ανεπληρώθη απο "βάρδους", που διέσωσαν απο γενεάς εις γενεάν κυριώτερα συμβάντα της εποχής υπο μορφήν θρύλων, τραγουδιστά (Ιλιάδα, Οδύσσεις, κλπ)

Πιθανόν το εδάφιον της Ιλιάδος (Ζ168): "σήματα λυγρά γράψας εν πίνακι πτυκτώ" (χαράξας σήματα ολέθρια σε πτυσσόμενο πινάκιο) στελνόμενα απο τον Προίτο με τον Βελλεροφόντη στον βασιλέα της Λυκίας, ίσως να αποτελεί ανάμνηση μακρυνή μιάς γραφής (Γραμμική Β'), που ελάχιστοι πλέον γνώριζαν, αποστολεύς και παραλήπτης και όχι ο κομιστής, θύμα του μηνύματος.

Ηροδότου δικαίωση

Στο φύλλο της «Kαθημερινής» 23/10/2013 παρουσιάζεται εξαίρετη μελέτη Iσραηλινών επιστημόνων: «Ξηρασία αφάνισε πολιτισμούς», στην οποία με την ανάλυση κόκκων απολιθωμένης γύρης, διατηρούμενης επί χιλιετίες, διαπιστώνεται ότι μεγάλη ξηρασία ενέσκηψε μεταξύ 1250 - 1100 π.X. και υπήρξε η πραγματική αιτία της κατάρρευσης πολιτισμών (Mυκηναϊκού, Xετταίων, χωρών της Aνατολικής Mεσογείου). H διαπίστωση αυτή εδραιώνει ακόμη μια φορά την (συχνά στο παρελθόν, αμφισβητούμενη) αξιοπιστία του Hροδότου.

Aναφέρει λοιπόν ο Hρόδοτος (A΄ 94), ότι βασιλεύοντος στη Λυδία του θρυλικού Aτυος, ενέσκηψε στη χώρα, λόγω ξηρασίας ασφαλώς, σιτοδεία τέτοιας εκτάσεως, ώστε μόνο το ήμισυ του πληθυσμού της θα μπορούσε να επιζήσει. Eχώρισε ο Aτυς τότε το σύνολο των Λυδών ακριβώς σε δύο ισάριθμες ομάδες με επικεφαλής δύο γιους του. O κλήρος ανέδειξε την υπό τον γιο του Tυρσηνό ή Tυρρηνό ομάδα προς αποδημία και αποικισμό. O Tυρρηνός και η ομάδα του κατέβηκαν στη Σμύρνη, όπου ναυπήγησε τα απαιτούμενα πλοία και απέπλευσαν προς Δυσμάς. Στην αρχή του περιπετειώδους ταξιδιού τους, αγκυροβόλησαν για κάποιο χρόνο στη Λήμνο, όπου άφησαν μνημείο τους σε στήλη ανάγλυφη δορυφορούντος οπλίτη με τυρρηνικό επίγραμμα (αντίγραφο στο τοπικό μουσείο). Eφθασαν τελικά στην εξ αυτών ονομασθείσα Tυρρηνική θάλασσα και κατέλαβαν μεγάλες εκτάσεις στη μεσοδυτική πλευρά της Iταλικής Xερσονήσου. Eκεί δημιούργησαν λαμπρό πολιτισμό με το επικρατήσαν όνομα Eτρούσκοι ή Tούσκοι, απ’ όπου η Tοσκάνη, και συνέβαλαν σημαντικά στην αρχική ανάπτυξη του πολιτισμού των Pωμαίων, οι οποίοι σε μερικούς αιώνες αφομοίωσαν ολοσχερώς τους Eτρούσκους. Iσως όμως τα καλλιτεχνικά τους γονίδια εκφράστηκαν μέσα από την εκθαμβωτική Iταλική Aναγέννηση.

Kληροδότημα Βαρβαρέσου

Για έναν ολόκληρο αιώνα η ραγδαία γιγαντούμενη πρωτεύουσα έστρεψε τα νώτα στον θαλασσινό εξώστη του Φαληρικού Ορμου με τους επήλυδες να σκαρφαλώνουν στα κορφοβούνια που περιβάλλουν το Λεκανοπέδιο.

Το εμπνευσμένο άρθρο στην εφημερίδα «Kαθημερινή» «Η Αθήνα και η παραλία του Φαλήρου» ανοίγει ορίζοντες αισιοδοξίας για την ανάπτυξη αυτού του οικτρά παραμελημένου θαλασσινού εξώστη. Αξιοσημείωτο ότι ακολούθησαν πολλά ομόφωνα δημοσιεύματα.

Με την ευκαιρία επανέρχομαι -μετά άγονη δεκαετία («Κ» 20/2/2004 «Τα έκθετα του Πανεπιστημίου»)- στο χρόνια εγκαταλελειμμένο και ανεπανόρθωτα καταρρέον κληροδότημα της οικογενείας του σοφού οικονομολόγου και εξαίρετου δημοσίου ανδρός, Κυριάκου Βαρβαρέσου, κληροδότημα το οποίο πριν εγκαταλειφθεί εξασφάλιζε με τα ενοίκιά του υποτροφίες πρωτευόντων μαθητών.

Το κτίριο έχει κριθεί ήδη «ακατάλληλο για χρήση (κίτρινο)».

Εν όψει των ανωτέρω, νομίζω ότι μόνον το οικόπεδο, σε εξαιρετική θέση στο Παλαιό Φάληρο, Ποσειδώνος 30 (έναντι Φλοίσβου), θα μπορούσε να εκμισθωθεί με ελκυστική πολυετή εκμίσθωση σε διακεκριμένο αγγλόφωνο πανεπιστήμιο ως ανωτάτη οικονομική σχολή, με τον τίτλο του πανεπιστημίου ακολουθούμενο από το «Εδρα Κυριάκου Βαρβαρέσου». Εάν πραγματοποιηθεί κατά τα ανωτέρω η ανέγερση ενός πανεπιστημιακού κτιρίου εντός του οικοπέδου, πέραν της διαφύλαξης της μνήμης του Κυριάκου Βαρβαρέσου θα προκύψουν και αξιόλογα οικονομικά οφέλη από την προσέλευση φοιτητών από πλείστες χώρες της ευρύτερης περιφέρειας και τη συγκράτηση πολλών εγχωρίων φοιτητών, που διαφορετικά θα έφευγαν για το εξωτερικό.

Και βεβαίως θα επανέλθουν οι διακοπείσες εδώ και πολλά χρόνια υποτροφίες του κληροδοτήματος.

Κ. Βαρβαρέσος - αποσύνδεση δραχμής

Στο άρθρο της εφημερίδας "Καθημερινή" της 18/04/2010 ("Το τίμημα της χρυσής δραχμής"), χωρεί, νομίζω, μια ουσιώδης συμπληρωματική διευκρίνηση. Μια συνέπεια της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης που άρχισε το 1929 υπήρξε και η προϊούσα απορρύθμιση των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Όπως ήταν φυσικό, στη δίνη των μεταβολών παρεσύρθη και η δραχμή με σοβαρές απώλειες. Παρά τις απεγνωσμένες προσπάθειες του Ελευθερίου Βενιζέλου για τη διατήρηση του κανόνα του χρυσού (εναλλάξ μέσω σύνδεσης με την αγγλική λίρα και το δολάριο) και την αντίθετη εισήγηση του Κυριάκου Βαρβαρέσου, οικονομικού συμβούλου τότε της προσφάτως ιδρυθείσας Τραπέζης της Ελλάδος. Ο Βενιζέλος, πεισθείς τελικά, τον κάλεσε να αναλάβει το Υπουργείο των Οικονομικών.

Ο αείμνηστος Κυριάκος Βαρβαρέσος, δια βίου "μάχιμος" οικονομολόγος στις επάλξεις ζωτικών συμφερόντων του έθνους, υπήρξε ο ιθύνων νους και αρχιτέκτων των θεμελιακών αλλαγών της οικονομικής πολιτικής, οι οποίες όπως καταλήγει το άρθρο της Καθημερινής, "σήμαναν την αρχή της οικονομικής αναγέννησης". Θα πρόσθετα: και συνέβαλαν αποφασιστικά στην ετοιμότητα της χώρας μας στον στρατιωτικό θρίαμβο στα βουνά της Αλβανίας και την ηρωική αντίσταση στα οχυρά της Μακεδονίας (Ρούπελ) το 1941. Τις υπέρτατες αυτές στιγμές της σύγχρονης ιστορίας μας.

Η σωτηρία της οικίας Παύλου Μελά

Αμποτες να πραγματοποιηθεί επί τέλους η σωτηρία του σπιτιού απ' όπου ξεκίνησε η ολοκλήρωση του εθνικού μας χώρου (Άρθρο εφημερίδας "Καθημερινή": Σχέδιο σωτηρίας της οικίας Παύλου Μελά) Η κατάντια του ήταν μια σκέτη ντροπή. Άψογα διατηρημένο μέσα σε καταπράσινο κήπο όσο το κατοικούσε η εμπνευσμένη γλύπτρια Ναταλία Μελά, εγγονή του Μακεδονομάχου, μετά την απομάκρυνση της προς "αξιοποίηση" του όπισθεν μεγάλου οικοπέδου, εγκαταλείφθηκε άσπλαχνα στη φθορά του χρόνου και των ανθρώπων· χρησιμοποιήθηκε και ως αποθήκη οικοδομικού υλικού για τις αναγειρόμενες πολυκατοικίες του "αξιοποιούμενου" οικοπέδου. Με την κατεδάφιση της πετρόχτιστης μάντρας και ο κήπος ρημάχτηκε σε ξέφραγο αμπέλι. Το σεμνό, περικαλές οίκημα, καθρέφτης του ήθους του ήρωα, κιβωτός εθνικής μνήμης και στολίδι της Κηφισιάς, έδειχνε καταδικασμένο εις θάνατο. Εκκλήσεις προς δημόσιες αρχές, επιστολές στον τύπο (σταχυολογώ δύο ημέτερες, "Η Κηφισιά αγνωμονούσα"(23/1/2002), "Τύχη και ατυχία «διατηρητέων» Κηφισιάς"(8/7/2006), από διάφορες που φιλοξένησαν τα Γράμματα της εφημερίδας "Καθημερινής"), έμειναν χωρίς αποτέλεσμα, αντιμετωπίζοντας ως και την άρνηση παραδοχής του χαρακτηρισμού του οικήματος ως διατηρητέου. Παράδειγμα, σε επετειακή έκθεση στο Δημαρχείο Κηφισιάς για τον Μακεδονικό Αγώνα, υπήρχαν άφθονες φωτογραφίες από τη ζωή της οικογένειας Μελά στην Κηφισιά· ούτε μία όμως του σπιτιού όπου ζούσαν. Στην απορία μου γι αυτήν την κραυγαλέα απουσία του διατηρητέου, η δημοτική επιμελήτρια της έκθεσης αρνήθηκε την ιδιότητα αυτή του κτίσματος. Κατόπιν αυτού, απευθύνθηκα εγγράφως στον Δήμαρχο για τη διαλεύκανση του θέματος. Η απάντηση, με έγγραφο της Διεύθυνσης Πολεοδομίας του Δήμου, επιβεβαιώνει οριστικά ότι η οικία του Παύλου Μελά έχει χαρακτηριστεί ως διατηρητέα με το Π.Δ. 12-2-1982/Φ.Ε.Κ. 180Δ'/19-3-1982.

Χρειάστηκαν λοιπόν 27 ολόκληρα χρόνια και μία επιβεβαιωτική απόφαση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων (Φ.Ε.Κ. 16/9/2009) με την πρόβλεψη της σχετικής δαπάνης για να αρχίσει-τελεσιδίκως ελπίζω- υλοποιούμενο το Προεδρικό Διάταγμα του 1982 και να εκπληρωθεί ένα εθνικό χρέος. Συμβολικά, όσος χρόνος χρειάστηκε για να καταποντιστεί η χώρα, υπό το βάρος ξέφρενης σπατάλης και καλπάζουσας κρατικής ακηδείας, στο δύσοσμο τέλμα της ένδειας και της γενικής ανυποληψίας. Να ελπίσουμε ότι αλλάζουμε σελίδα;

26 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1071

ΜΕΜΝΗΣΟ
ΑΠΟΦΡΑΔΟΣ
ΝΙΚΗΣ
ΤΟΥΡΚΟΜΑΝΩΝ
ΖΟΦΕΡΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ
ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ
ΕΞΑΓΓΕΛΛΟΥΣΗΣ
ΡΩΜΑΝΙΑΣ
ΤΕΛΟΣ

26η Αυγούστου 1071

Γέφυρα μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, οι αντικρυστές χερσόνησοι Αίμου και Ανατολίας, οι δύο πτέρυγες του δικέφαλου βυζαντινού αετού κατά τον Μεσαίωνα, γνώρισαν από τα πανάρχαια χρόνια τα σημαντικότερα παλιρροϊκά ρεύματα της ιστορίας και του πολιτισμού. Την εξόρμηση των Αργοναυτών και το πάρσιμο της Τροίας πήγαν ν' αντιστρέψουν οι Πέρσες του Ξέρξη, ώσπου αντίκρυσαν την νέμεσιν της Σαλαμίνας και του Μαραθώνα. Παίρνοντας τη σκυτάλη της ιστορίας ο Μεγαλέξανδρος θα φέρει στην Ανατολή τον πρώτο ευρωπαϊκό πολιτισμό, τον ελληνικό, φτάνοντας ως την Ινδία. Αυτού του πολιτισμού τα όρια θα παγιώσουν οι ρωμαϊκές λεγεώνες στα βουνά της Αρμενίας, τα οποία θα γίνουν αργότερα τα ανατολικά σύνορα της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, της θρυλικής χιλιόχρονης Ρωμανίας.

Εκεί ο χριστιανικός κόσμος θα αντιμετωπίσει για αιώνες την Ασία και το Ισλάμ, κύματα μανιασμένων επιδρομέων που φτάνουν απανωτά ως τα παράλια της Βασιλεύουσας, για ν' αποκρουστούν και στη συνέχεια ν' απωθηθούν στα φυσικά τους λημέρια. Και παραμένει η Μικρασία ελληνική και χριστιανική, πατρίδα ονομαστών ιεραρχών, στρατηγών και αυτοκρατόρων (πολλοί από αυτούς, Αρμένιοι) πηγή ζωής για το Βυζάντιο, μετά το χάος που έφερε η σλαβική πλημμυρίδα στη χερσόνησο του Αίμου, εκτοπίζοντας τον ελληνόφωνο και λατινόφωνο πληθυσμό από σημαντικό τμήμα της.

Και φτάνουμε στη μοιραία 26η Αυγούστου του 1071. Στην τραγική ήττα του Ρωμανού Δ' Διογένη, από τον Σελτζούκο Αλπ-Αρσλάν στο Μαντζικέρτ της Αρμενίας, ήττα, η σημασία της οποίας δεν έχει, όπως θα έπρεπε, διαποτίσει τη συνείδηση της Ευρώπης, αλλά και τη δική μας. Σε μια εποχή που το δυτικό σκέλος της λαβίδας του Ισλάμ αρχίζει να υποχωρεί στην Ιβηρική χερσόνησο, το ανατολικό σκέλος της συντρίβει στο Μαντζικέρτ την πόρπη της αλυσίδας των βουνών που έζωναν προστατευτικά τη Βυζαντινή Μικρασία, προπύργιο της χριστιανικής Ευρώπης.

Και αρχίζει μέσα από το μοιραίο ρήγμα το μεγάλο ρεσάλτο της τουρανικής-τυρανικής Ασίας, που θα μετακυλήσει - σταδιακά τα σύνορα της ως την καρδιά της Ευρώπης, τη Βιέννη, που μόλις γλίτωσε οριστικά το 1683. Ρεσάλτο που κόστισε τον εθνικό μας ακρωτηριασμό με τον αφανισμό και τη βίαιη μεταλλαγή του χριστιανικού ελληνικού πληθυσμού της Μικρασίας σε τουρκοισλαμικό, καθώς και μερικούς χαμένους αιώνες λήθαργου για τα Βαλκάνια, την ώρα ακριβώς που ξύπναγε η Δύση από τον Μεσαίωνα. Χώρια κάτι επικίνδυνα κατάλοιπα εθνικών καρκινωμάτων, που και σήμερα μας απειλούν.

Γι' αυτό η 26η Αυγούστου, χαραγμένη από το αδυσώπητο χέρι της ιστορίας, πρέπει να είναι ημέρα περισυλλογής για τον Ελληνισμό και όλη την Ευρώπη.

(πρώτη δημοσίευση: 19/08/1992)